Dimitris Tsoukalas: Όταν η Χοληστερίνη Ανεβαίνει ενώ η Υγεία Βελτιώνεται.. Κάποιοι άνθρωποι κόβουν τη ζάχαρη και τις επεξεργασμένες τροφές, χάνουν βάρος και βλέπουν πολλούς δείκτες υγείας να βελτιώνονται. Στις εξετάσεις όμως η χοληστερίνη τους ανεβαίνει. Γιατί συμβαίνει αυτό; Η αύξηση των λιπαρών στη διατροφή δεν οδηγεί απαραίτητα σε αύξηση της χοληστερίνης. Σημασία έχει το είδος των λιπαρών, τι αντικαθιστούν στη διατροφή και ο μεταβολισμός κάθε ανθρώπου.[1]
Σε αυτή την περίπτωση, οι κύριοι παράγοντες που οδηγούν στην αύξηση της χοληστερίνης είναι δύο: η μείωση της ινσουλίνης και η μικρότερη πρόσληψη σπορελαίων, που περιέχονται σε μεγάλη ποσότητα στις υψηλά επεξεργασμένες τροφές.
Ο Ρόλος της Ινσουλίνης
Όταν μειώνονται σημαντικά οι υδατάνθρακες, μειώνεται και η ινσουλίνη που παράγει το σώμα. Αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης βάζουν το σώμα σε κατάσταση αποθήκευσης λίπους. Αντιθέτως μειωμένα επίπεδα ινσουλίνης σηματοδοτούν τη χρήση του λίπους ως βασική πηγή ενέργειας. Σε ορισμένους ανθρώπους, ιδιαίτερα σε άτομα με φυσιολογικό ή χαμηλό σωματικό βάρος, η μείωση της ινσουλίνης και η κινητοποίηση του λίπους, μπορεί να συνοδεύεται από σημαντική αύξηση της LDL. Αυτό το φαινόμενο δεν παρατηρείται στον ίδιο βαθμό σε άτομα με αυξημένο σωματικό βάρος.[2]
Με τη μείωση της ινσουλίνης αυξάνεται η απελευθέρωση λιπιδίων από τον λιπώδη ιστό. Τα λιπαρά μεταφέρονται από το λιπώδη ιστό προς το συκώτι. Το συκώτι συσκευάζει τα λιπαρά σε σωματίδια που μεταφέρουν ενέργεια στους ιστούς και αυτά καταλήγουν ως LDL, η λεγόμενη «κακή» χοληστερίνη. Η άνοδος της LDL σε αυτή την περίπτωση αντανακλά αυξημένη μεταφορά ενέργειας. Έτσι, η αυξημένη LDL που εμφανίζεται σε ορισμένα άτομα με πολύ χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων μπορεί να σχετίζεται με αυξημένη διακίνηση λίπους για παραγωγή ενέργειας.[3]
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της επίδρασης των υδατανθράκων είναι το πείραμα του ερευνητή του Harvard Nick Norwitz στον εαυτό του. Ενώ ακολουθούσε κετογονική διατροφή και είχε LDL 384 mg/dL, πρόσθεσε στη διατροφή του 12 μπισκότα Oreo την ημέρα για 16 ημέρες. Η LDL του μειώθηκε στα 111 mg/dL. Αντίστοιχα η λήψη φαρμακευτικής αγωγής μείωσε την LDL του από 421 mg/dL σε 284 mg/dL. Η πρόσληψη υδατανθράκων από τα μπισκότα ήταν πολύ πιο αποτελεσματική στη μείωση της χοληστερίνης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ήταν καλό για την υγεία του.[4]
Σπορέλαια και Χοληστερίνη
Σπορέλαια όπως το ηλιέλαιο, το καλαμποκέλαιο και το σογιέλαιο είναι πλούσια σε πολυακόρεστα λιπαρά, ιδιαίτερα λινολεϊκό οξύ. Όταν αντικαθιστούν κορεσμένα λιπαρά, συνήθως μειώνουν την LDL με διάφορους μηχανισμούς.[5] Έτσι, όταν κάποιος αφαιρεί σημαντικές πηγές τέτοιων λιπαρών όπως τα υψηλά επεξεργασμένα τρόφιμα, αυτό επίσης συμβάλλει στην αύξηση της LDL. Στην κλινική μελέτη Sydney Diet Heart Study, η αντικατάσταση του βουτύρου και ζωικών λιπαρών με σπορέλαια και μαργαρίνη μείωσε τη χοληστερίνη, συνοδεύτηκε όμως από 70% υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο θανάτου.[6]
Αντίστοιχα, στο Minnesota Coronary Experiment, η αντικατάσταση των κορεσμένων ζωικών λιπαρών με καλαμποκέλαιο και μαργαρίνη μείωσε σημαντικά τη χοληστερίνη. Ωστόσο, για κάθε 30 mg/dL μείωσης της χοληστερίνης, καταγράφηκε αύξηση του κινδύνου θανάτου κατά 22%.[7]
Οι μελέτες αυτές δείχνουν ότι η μεταβολή ενός μόνο εργαστηριακού δείκτη δεν αρκεί για να περιγράψει τη συνολική επίδραση μιας διατροφής στην υγεία.
Τι Πραγματικά Μετράει
Η LDL είναι ένας δείκτης ανάμεσα σε πολλούς. Όταν η μείωση των υδατανθράκων και των υψηλά επεξεργασμένων τροφών αυξάνει τη χοληστερίνη, αλλά ταυτόχρονα:
– αυξάνει την HDL
– μειώνει τα τριγλυκερίδια
– μειώνει το σωματικό βάρος
– μειώνει το σπλαχνικό λίπος και την περίμετρο μέσης
– μειώνει τη φλεγμονή
– μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα
– μειώνει τα επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα
– μειώνει τα μικρά πυκνά σωματίδια LDL, που θεωρούνται τα πιο επιβαρυντικά για τις αρτηρίες
τότε η συνολική εικόνα είναι θετική για την υγεία.[1,8] Η ίδια διατροφή δεν έχει την ίδια επίδραση σε όλους. Γι’ αυτό οι εξετάσεις αίματος πρέπει να ερμηνεύονται πάντα στο σύνολό τους και μέσα στο πλαίσιο υγείας του κάθε ατόμου.
———
Βιβλιογραφία
1. Diamond DM et al. Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes. 2020;27:291-300.
2. Norwitz NG et al. Curr Dev Nutr. 2022;6:nzab144.
3. Norwitz NG et al. Metabolites. 2022;12:460.
4. Norwitz NG, Cromwell WC. Metabolites. 2024;14:73.
5. Li J et al. Adv Nutr. 2023. doi:10.1016/j.advnut.2023.05.013.
6. Ramsden CE et al. BMJ. 2013;346:e8707.
7. Ramsden CE et al. BMJ. 2016;353:i1246.
8. Diamond DM et al. Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes. 2022;29:497-511.
