Δηλητηριώδεις καρποί ενός δόλιου χρηματικού συστήματος… Όπως έγραψε ο John Adams πριν από 200 χρόνια, « Όλες οι αμηχανίες, η σύγχυση και οι αγωνίες στην Αμερική δεν προκύπτουν από ελαττώματα στο σύνταγμα ή τη συνομοσπονδία, ούτε από έλλειψη τιμής ή αρετής, αλλά από την πλήρη άγνοια της φύσης του νομίσματος, της πίστωσης και της κυκλοφορίας ». Σήμερα, όπως και στην εποχή του John Adams, το βασικό πρόβλημα των κοινωνιών μας είναι ότι η φύση της πίστωσης και της κυκλοφορίας καθορίζεται από ένα δόλιο νομισματικό σύστημα.
Η ικανότητα των εμπορικών τραπεζών να εκδίδουν πιστώσεις δεν περιορίζεται στις πραγματικές αποταμιεύσεις της οικονομίας. Αντίθετα, οι τράπεζες μπορούν να εκδίδουν πιστώσεις σε πολλαπλάσια από αυτά που κατέχουν σε καταθέσεις. Εάν η πίστωση περιοριζόταν στη διαθεσιμότητα πραγματικών αποταμιεύσεων, η έκδοσή της θα μπορούσε να είναι βιώσιμη, εφόσον διατίθεται για παραγωγικές χρήσεις (αντί για παράλογες ιδέες όπως αέναοι πόλεμοι, ατζέντες μηδενικών καθαρών εκπομπών, προγράμματα δέσμευσης άνθρακα, μείωση του ηλίου κ.λπ.).
Ποιος είναι ο σωστός συντελεστής αποθεματικών;
Αλλά ο πολλαπλασιασμός της πίστωσης πάνω από τις πραγματικές αποταμιεύσεις εγγυάται ότι το σύστημα αναπόφευκτα θα καταρρεύσει. Εάν η απαίτηση ελάχιστων αποθεματικών είναι 10%, οι τράπεζες μπορούν να εκδώσουν περίπου 10 φορές το ποσό πίστωσης που κατέχουν σε καταθέσεις. Ο Ισαάκ Νεύτωνας για κάποιο λόγο αποφάσισε ότι η απαίτηση ελάχιστων αποθεματικών θα πρέπει να είναι 40%. Δεν θα ισχυριστώ ότι καταλαβαίνω γιατί το 40% ήταν ο σωστός αριθμός και όχι το 35% ή το 50%, αλλά όπως και να ‘χει, ο Νεύτωνας ήταν ο αρχηγός του Βασιλικού Νομισματοκοπείου και ειδικός. Σίγουρα γνώριζε πράγματα που δεν μας δίνονται στους υπόλοιπους από εμάς.
Ωστόσο, με την πάροδο των αιώνων, οι επιστήμες προόδευσαν και οι ειδικοί που ήρθαν μετά τον Νεύτωνα απέκτησαν όλο και μεγαλύτερη εξειδίκευση, και ήξεραν πώς να χαλαρώσουν σταδιακά τις απαιτήσεις αποθεματικών. Για σχεδόν έναν αιώνα τώρα, όλοι γνώριζαν ότι μια απαίτηση αποθεματικών 10% ήταν όσο συνετή χρειαζόταν. Σήμερα, στον κόσμο μετά την Covid, γνωρίζουμε ακόμα καλύτερα: το 0% θα λειτουργήσει μια χαρά. Σήμερα, οι τράπεζες είναι σε θέση να δημιουργήσουν άπειρη αγοραστική δύναμη – επειδή μπορούν. Έτσι έρχονται σε κυκλοφορία τα κέρματα (νόμισμα) και έτσι έχουμε όλοι χρήματα να ξοδέψουμε.
Είναι όλα ένα μεγάλο σχέδιο Πόντσι
Το πρόβλημα προκύπτει, ωστόσο, επειδή η πίστωση πρέπει να αποπληρωθεί με τόκους. Όταν οι τράπεζες εκδίδουν πίστωση, μόνο το κεφάλαιο τίθεται σε κυκλοφορία. Το ποσό των τόκων δεν τίθεται ποτέ σε κυκλοφορία. Ας υποθέσουμε ότι δανειστήκατε 1 εκατομμύριο δολάρια με επιτόκιο 5% και έπρεπε να το αποπληρώσετε σε μια περίοδο 30 ετών. Ο δανειστής σας θα δημιουργούσε 1 εκατομμύριο δολάρια σε νέα αγοραστική δύναμη (το κεφάλαιο), αλλά κατά τη διάρκεια ζωής αυτού του δανείου θα έπρεπε να αποπληρώσετε περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια (κεφάλαιο + τόκους).
Ο μόνος τρόπος για να υλοποιηθεί αυτό το επιπλέον 1 εκατομμύριο δολάρια θα ήταν αν κάποιος άλλος επίσης άντλησε πίστωση. Η πίστωση αυτού του ατόμου θα έπρεπε επίσης να αποπληρωθεί με τόκους, επομένως ακόμη περισσότεροι άνθρωποι θα έπρεπε να αντλήσουν πίστωση, και ούτω καθεξής. Ολόκληρο το σύστημα λειτουργεί μόνο εφόσον επεκτείνεται προσελκύοντας περισσότερους συμμετέχοντες να δανειστούν και με αυτόν τον τρόπο να διατηρείται η προσφορά χρήματος αυξανόμενη. Εάν αυτή η πιστωτική ώθηση σταματούσε για οποιονδήποτε λόγο, η προσφορά χρήματος θα άρχιζε να συρρικνώνεται και ένα ορισμένο ποσοστό των συμμετεχόντων θα χρεοκοπούσε.
Οι αναπόφευκτες πτωχεύσεις
Αυτή είναι μια μαθηματική βεβαιότητα και δεν θα είχε σημασία αν διηύθυναν μια καλή επιχείρηση, παρήγαγαν ποιοτικά προϊόντα, παρείχαν μια πολύτιμη υπηρεσία στην κοινότητά τους ή βοηθούσαν στη διάσωση του κόσμου. Κάποια στιγμή, απλά δεν θα υπήρχε αρκετό νόμισμα σε κυκλοφορία για να αποπληρώσουν όλοι οι συμμετέχοντες τα χρέη τους και κάποιοι αναπόφευκτα θα αποτύγχαναν.
Όπως μπορούμε να δούμε, μεταξύ των μεγάλων εταιρειών, το 2025 σημειώθηκε ο υψηλότερος αριθμός πτωχεύσεων από το 2010 (και αυτό χωρίς τα στοιχεία του Δεκεμβρίου). Το ίδιο ισχύει και για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις:
Οι πτωχεύσεις του «Υποκεφαλαίου V» επιτρέπουν σε επιχειρήσεις και ιδιώτες με χρέη κάτω των 3 εκατομμυρίων δολαρίων να αναδιοργανωθούν ταχύτερα και φθηνότερα από το παραδοσιακό Κεφάλαιο 11. Εδώ βλέπουμε ότι οι πτωχεύσεις μεταξύ των ΜΜΕ έχουν φτάσει σε επίπεδα ύφεσης, σημειώνοντας αύξηση +83% τα τελευταία 5 χρόνια.
Είναι η δημιουργική καταστροφή κάτι καλό;
Σε αυτό το σημείο, όλοι έχουμε εκπαιδευτεί να γιορτάζουμε αυτό το σύστημα, επειδή η διαδικασία θα ξεπεράσει τις αναποτελεσματικές επιχειρήσεις. Πρόκειται για την επιβίωση του ισχυρότερου, τη δημιουργική καταστροφή και παρόμοια ηχητικά αποσπάσματα που μάθαμε στο σχολείο. Υπάρχουν όμως σημαντικά προβλήματα με όλα αυτά και μπορούν να έχουν πολύ σοβαρές συνέπειες για την κοινωνία.
Τελικά, αυτά περιλαμβάνουν πολιτικές, ηθικές και επιλογές τρόπου ζωής της κοινωνίας: όπλα ή βούτυρο; Παραγωγή ή κερδοσκοπία; Εδώ και δεκαετίες, ο σχηματισμός νέου κεφαλαίου ευνοεί τις κερδοσκοπικές επενδύσεις σε μετοχές, ομόλογα και ακίνητα, διογκώνοντας τεράστιες φούσκες. Ταυτόχρονα, η ικανότητα του συστήματος να παράγει πράγματα και να αναβαθμίζει τις υποδομές του έχει μείνει πίσω – μια κατάσταση που δεν είναι βιώσιμη.
Ό,τι δεν είναι βιώσιμο τελικά θα σταματήσει – είναι μόνο θέμα χρόνου. Αυτή η κατάσταση εγείρει πολλά ερωτήματα. Μπορούν οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων να συνεχίσουν να αυξάνονται ή θα δούμε μια επώδυνη αγορά αρκούδων κάποια στιγμή – ειδικά αν ο Τραμπ πραγματικά καταφέρει να επαναβιομηχανοποιήσει τις ΗΠΑ; Θα συνεχίσει η Fed να κατακλύζει τις αγορές με ρευστότητα για να αποτρέψει το σκάσιμο στις φούσκες των περιουσιακών στοιχείων;
Ο μόνος τρόπος που γνωρίζω για να διαχειριστώ την αβεβαιότητα και τις αναταραχές που μας περιμένουν είναι να παρακολουθώ τις τάσεις. Οι αλλαγές θα εκδηλωθούν με μεγάλης κλίμακας αναπροσαρμογές τιμών και τέτοια γεγονότα αναπόφευκτα εξελίσσονται ως τάσεις που εκτείνονται σε χρονικά διαστήματα μηνών και ετών. Όπως λέει η αγγλική παροιμία, δεν μπορούμε να προβλέψουμε τους ανέμους, αλλά μπορούμε πάντα να προσαρμόσουμε τα πανιά μας. Αυτή είναι η ουσία της παρακολούθησης των τάσεων και ο σκοπός αυτού του ενημερωτικού δελτίου.
