Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΗΡΩΩΝ: ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΔΙΟΝΥΣΟΙ, ΟΙ ΠΟΛΛΑΠΛΟΙ ΗΡΑΚΛΕΙΣ ΚΑΙ Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΟΠΟΙΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΝΔΟ ΈΩΣ ΤΟΝ ΑΤΛΑΝΤΙΚΟ… Ένα συμπληρωματικό άρθρο και συνοδευτικό των βίντεο για τον Διόνυσο και τον Ηρακλή, απαντώντας συνολικά στα ερωτήματά σας…
Γράφει η Διονυσία Κλαρινετατζή
Εισαγωγή: Το Σπάσιμο του Χρονικού Φράγματος
Για αιώνες, η συμβατική ιστορική αφήγηση επέβαλε ένα ασφυκτικό πλαίσιο λίγων χιλιετιών, εγκλωβίζοντας την αρχαία ελληνική μνήμη στα όρια μιας στενής γεωγραφικής λεκάνης γύρω από το Αιγαίο… Μας έμαθαν να διαβάζουμε τους μύθους σαν ποιητικές επινοήσεις πρωτόγονων λαών, σαν παραμύθια δίχως γεωγραφικό και ιστορικό υπόβαθρο. Όταν όμως κάποιος αποτολμήσει να διαβάσει την αρχαία γραμματεία χωρίς τις παρωπίδες του υλιστικού δογματισμού, όταν ανοίξει τον Διόδωρο τον Σικελιώτη, τον Στράβωνα, τον Αρριανό, τα επιβλητικά Διονυσιακά του Νόννου του Πανοπολίτη, τα Ορφικά αποσπάσματα και τα κείμενα του Πλουτάρχου, ένα ολότελα διαφορετικό πανόραμα αναδύεται:
Η ελληνική προϊστορία δεν ξεκινά το 1000 ή το 3000 π.Χ. Είναι μια βαθιά, κυκλική, προκατακλυσμιαία διαδρομή δεκάδων χιλιάδων ετών! Σε αυτή τη διαδρομή, ονόματα όπως «Διόνυσος» και «Ηρακλής» δεν αντιστοιχούν σε ένα μοναδικό, μεμονωμένο βιολογικό ον, αλλά σε διαδοχικές ενσαρκώσεις, κολοσσιαίες ιστορικές εποχές, ιερά αξιώματα και εκπολιτιστικές δυναστείες που ταξίδεψαν στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, από τις κοιλάδες του Ινδού και του Γάγγη μέχρι την απέραντη «Μεγάλη Ήπειρο» πέρα από τον Ατλαντικό Ωκεανό.
ΜΕΡΟΣ Α’: Το Μυστήριο των Πολλαπλών Διονύσων
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη των επιφανειακών αναγνωστών της μυθολογίας είναι η σύγχυση των διαφορετικών προσώπων που έφεραν το όνομα του Διονύσου. Ο ίδιος ο Διόδωρος ο Σικελιώτης (Βιβλίο Γ’ και Δ’) ξεκαθαρίζει ρητά ότι οι παλαιότεροι συγγραφείς κατέγραψαν τρεις διακριτούς Διονύσους, οι οποίοι έδρασαν σε τελείως διαφορετικές ιστορικές περιόδους, χωρισμένοι από χιλιετίες.
1. Ο Πρώτος Διόνυσος: Ο Αρχέγονος Ουράνιος Εκπολιτιστής της Ινδίας
Ο πρώτος και αρχαιότερος Διόνυσος τοποθετείται στα βάθη του χρόνου, τουλάχιστον είκοσι χιλιάδες χρόνια πριν από την εποχή μας, σε μια προκατακλυσμιαία χρυσή εποχή. Συνδέεται άρρηκτα με τον ήλιο και το ουράνιο φως (εξ ου και η αρχέγονη ταύτισή του με το ηλιακό πυρ, πριν καν λάβει τη μεταγενέστερη ονοματοδοσία του). Η εκστρατεία αυτού του πρωταρχικού Διονύσου προς την Ανατολή και την Ινδία δεν ήταν στρατιωτική κατάκτηση, αλλά καθαρά εκπολιτιστική αποστολή:
• Βρήκε τους ανθρώπους σε άγρια κατάσταση και τους δίδαξε την καλλιέργεια της γης, τη σπορά, τη φύτευση δέντρων και κυρίως την καλλιέργεια της αμπέλου και τη μεταποίηση του οίνου.
• Τους έμαθε πώς να χτίζουν ασφαλείς πόλεις. Ίδρυσε οχυρώσεις με ξύλινα τείχη και εκατοντάδες πύργους (όπως οι 580 πύργοι που αναφέρουν οι αρχαίες παραδόσεις), διαμορφώνοντας αστικά κέντρα που επιβεβαιώνονται από τα αρχαιολογικά ευρήματα της κοιλάδας του Ινδού.
• Οργάνωσε την κοινωνία σε ένα δίκαιο σύστημα τάξεων, απαλλαγμένο από τη μάστιγα της δουλείας. Στην αυθεντική Ινδία του αρχέγονου Διονύσου δεν υπήρχε δούλος αλλά υπήρχε ισονομία, αρμονία και ιεραρχία βασισμένη στις δεξιότητες και στην αρετή.
• Έδωσε το όνομα της τροφού του, της Νύσας, στο όρος και στις πόλεις που θεμελίωσε. Αυτό το ρίζωμα «Νύσα / Νίσα» διατρέχει όλη την ευρασιατική ήπειρο: από τη Νύσα των Ινδιών, μέχρι τον Ναϊσσό (σημερινό Νις) στα Βαλκάνια και τη Νύσα στην Κεντρική Ευρώπη.
Αυτός ο αρχέγονος βασιλιάς-μύστης δεν επέστρεψε ποτέ στο Αιγαίο. Κυβέρνησε την Ινδία επί δεκαετίες (η παράδοση μιλά για 52 έτη), πέθανε εκεί σε βαθύ γήρας και μοίρασε την επικράτειά του στους γιους του, θέτοντας τα θεμέλια της προ-βεδικής πολιτισμικής άνθησης.
2. Ο Δεύτερος Διόνυσος: Ο Ζαγρεύς και το Μυστήριο της Κρήτης
Ο δεύτερος Διόνυσος είναι ο μυστηριακός, ο ορφικός, ο γιος του Διός και της Περσεφόνης: ο Ζαγρεύς. Εδώ το κέντρο βάρους μετατοπίζεται στο μινωικό και κρητομυκηναϊκό πεδίο:
• Είναι ο εφευρέτης του αρότρου και της ζεύξης των βοδιών. Ενώ ο πρώτος Διόνυσος έμαθε στον άνθρωπο τη συλλογή και την απλή σπορά, ο Ζαγρεύς εγκαινιάζει τη συστηματική, μηχανική γεωργία, μεταμορφώνοντας την επιφάνεια του πλανήτη.
• Είναι ο Διόνυσος του μυητικού διαμελισμού. Το σώμα του κομματιάζεται από τους Τιτάνες, συμβολίζοντας τον κατακερματισμό της ενιαίας κοσμικής μονάδας στον πολλαπλό υλικό κόσμο, και την αναγέννηση της ψυχής μέσα από την ορφική κάθαρση.
• Αποτελεί τον θεμέλιο λίθο των Κρητικών και των Ελευσινίων Μυστηρίων, όπου η γεωργία δεν είναι απλή επιβίωση, αλλά ιεροπραξία συνδεδεμένη με τους κύκλους της φύσης και την αθανασία του πνεύματος.
3. Ο Τρίτος Διόνυσος: Ο Θηβαίος Πολεμιστής και η Τιτανομαχία του Punjab
Ο τρίτος Διόνυσος, ο γιος του Διός και της Σεμέλης από τη Θήβα, έδρασε σε μια πολύ νεότερη περίοδο, μετά τις μεγάλες κατακλυσμιαίες ανακατατάξεις (την εποχή του Κατακλυσμού του Δευκαλίωνα, γύρω στην 5η με 4η χιλιετία π.Χ.). Εδώ η φύση της εκστρατείας αλλάζει ριζικά. Δεν πρόκειται πλέον για ειρηνικό εκπολιτισμό, αλλά για αμυντικό πόλεμο τιτάνιων διαστάσεων:
• Μια σκοτεινή λατρεία και πολεμικά στίφη από τα βάθη της Ασίας (οι ιστορικές καταγραφές συνδέουν αυτές τις δυνάμεις με φανατικούς πολεμιστές της καταστροφικής όψης των ανατολικών θεοτήτων) κινούνται απειλητικά προς τη Μέση Ανατολή και τη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου.
• Ο αιγαιακός κόσμος οργανώνει πανστρατιά. Οι δυνάμεις χωρίζονται σε μέτωπα: ο Μίνωας και ο Περσέας εξασφαλίζουν το νοτιοδυτικό τόξο (Αίγυπτο, Ερυθρά Θάλασσα, Αιθιοπία), ενώ ο Διόνυσος αναλαμβάνει το βόρειο και ανατολικό μέτωπο μέσα από τη Συρία και τη Μεσοποταμία, καταδιώκοντας τον εχθρό μέχρι τα βάθη της Ασίας.
• Η καθοριστική σύγκρουση λαμβάνει χώρα στην Πενταποταμία (το σημερινό Punjab).
Αυτήν ακριβώς τη σύγκρουση αποτυπώνει με απαράμιλλη λεπτομέρεια ο Νόννος ο Πανοπολίτης στα Διονυσιακά του (ένα τιτάνιο έπος 48 ραψωδιών και άνω των 21.000 στίχων). Ο Νόννος, αντλώντας από τα αρχεία των αρχαίων αιγυπτιακών βιβλιοθηκών πριν από τον τελικό αφανισμό τους, καταγράφει ιστορικά πρόσωπα:
• Αναφέρει τον ηρωικό θάνατο του Κρητικού στρατηγού Οφέλτη, ετεροθαλούς αδελφού του Μίνωα, στα πεδία των μαχών της Ινδίας.
• Περιγράφει την άφιξη του ίδιου του βασιλιά Αστερίου της Κρήτης στην κηδεία, τους μεγαλοπρεπείς επιτάφιους αγώνες, τα έπαθλα και τα επιγράμματα που χαράχτηκαν στον τύμβο των πεσόντων πολεμιστών.
Αυτός ο τρίτος Διόνυσος ήταν που κληροδότησε στην ανθρωπότητα τις οργανωμένες τέχνες, τη δραματική ποίηση, τον χορό, το θέατρο και τα θριαμβικά διονυσιακά δρώμενα, ως ανάμνηση της νίκης του φωτός απέναντι στο χάος.
ΜΕΡΟΣ Β’: Το Μυστήριο των Πολλαπλών Ηρακλέων
Όπως ακριβώς συνέβη με τον Διόνυσο, έτσι και η μορφή του Ηρακλή συγχωνεύτηκε επίσης σε ένα και μόνο πρόσωπο: τον γιο της Αλκμήνης. Όμως η αρχαία παράδοση είναι κατηγορηματική. Ο Ηρόδοτος (Β’ 43-44) ταξίδεψε μέχρι την Τύρο της Φοινίκης και την Αίγυπτο για να ερευνήσει το ζήτημα, ανακαλύπτοντας ότι ο αρχικός ναός του Ηρακλή υπήρχε χιλιάδες χρόνια πριν γεννηθεί ο Θηβαίος ήρωας. Ο Κικέρων (De Natura Deorum, III. 16) απαριθμεί τουλάχιστον έξι διαφορετικούς Ηρακλείς, ενώ ο Παυσανίας αναφέρεται διεξοδικά στον αρχαιότερο όλων: τον Ιδαίο Ηρακλή της Κρήτης.
1. Ο Ιδαίος Ηρακλής και η Προκατακλυσμιαία Γεωδαισία
Πριν από τον κατακλυσμό, οι Ιδαίοι Δάκτυλοι της Κρήτης, με επικεφαλής τον Ηρακλή, ήταν οι θεματοφύλακες της μεταλλουργίας, της μέτρησης του χρόνου και της ίδρυσης των πρώτων ιερών αγώνων στην Ολυμπία. Ο πρωταρχικός αυτός Ηρακλής δεν κρατούσε απλώς ένα ρόπαλοαλλά κατείχε τη βαθιά γνώση της γεωδαισίας, της κίνησης των άστρων και της τιθάσευσης των φυσικών δυνάμεων.
2. Η Πορεία προς την Ανατολή μετά τον Διόνυσο
Οι αναφορές του Μεγασθένη (στα Ινδικά του) και του Αρριανού επιβεβαιώνουν ότι οι Ινδοί διατηρούσαν ζωντανή τη μνήμη ενός πανάρχαιου Ηρακλή, ο οποίος είχε φτάσει στην Ινδία. Όπως ρητά παραδίδει ο Μεγασθένης, ο Ηρακλής αυτός εμφανίστηκε στην Ινδία πολλές γενιές μετά τον πρώτο Διόνυσο.
• Απάλλαξε τη γη από τερατώδη θηρία και ολοκλήρωσε το έργο του καθαρισμού της φύσης.
• Ίδρυσε μεγάλες δυναστείες (όπως την πόλη Παλίμβοθρα).
• Απέκτησε τη θυγατέρα Πανδαία, ιδρύοντας το ομώνυμο βασίλειο στον ινδικό νότο.
• Λατρευόταν από τις ορεινές και πεδινές φυλές της Ινδίας ως θεϊκός γενάρχης και προστάτης.
ΜΕΡΟΣ Γ’: Το Άλμα στον Ατλαντικό – Ο Ηρακλής στη «Μεγάλη Ήπειρο» (Αμερική)
Αν η πορεία του Διονύσου και του ενός κλάδου των Ηρακλέων σφράγισε την Ανατολή, η πορεία των άθλων του Ηρακλή προς τη Δύση αποτελεί το πιο συγκλονιστικό κεφάλαιο της χαμένης παγκόσμιας ναυσιπλοΐας.
1. Το «Πρόσωπο της Σελήνης» του Πλουτάρχου
Στο έργο του «Περί του εμφαινομένου προσώπου τω κύκλω της σελήνης» (κεφ. 26), ο Πλούταρχος παραθέτει μια γεωγραφική μαρτυρία που δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας:
• Περιγράφει ότι δυτικά της Βρετανίας, διαπλέοντας τον Ωκεανό επί ημέρες, συναντά κανείς μια συστάδα νήσων και, πέρα από αυτές, «την Ήπειρον εκείνην υφ’ ης η μεγάλη περιέχεται θάλασσα κύκλω», μια αχανή ήπειρο που περικλείει τον μεγάλο ωκεανό. Αυτή η ήπειρος δεν μπορεί να είναι άλλη από την Αμερική.
• Ο Πλούταρχος καταγράφει ρητά ότι ανά τριάντα έτη, όταν ο αστέρας του Κρόνου (Φαίνων) εισέρχεται στον Ταύρο, ελληνικές αποστολές ξεκινούσαν για αυτή την ήπειρο.
• Το πιο συγκλονιστικό σημείο: αναφέρει ότι οι συνοδοί και απόγονοι του Ηρακλή έφτασαν εκεί, συνενώθηκαν με τους αυτόχθονες πληθυσμούς, ανανέωσαν το αρχαίο πολιτισμικό στοιχείο και διατήρησαν την ελληνική λαλιά και λατρεία επί γενεές.
2. Οι Άθλοι ως Υπερωκεάνια Ταξίδια
Οι γεωγραφικές τοποθετήσεις των άθλων του Ηρακλή πέρα από τη Μεσόγειο δεν είναι τυχαίες:
• Οι Ηράκλειες Στήλες (Γιβραλτάρ): Το όριο του τότε γνωστού παράκτιου κόσμου, το οποίο ο Ηρακλής άνοιξε και σηματοδότησε.
• Τα Μήλα των Εσπερίδων & η Ερύθεια: Τοποθετούνται στον βαθύ, εξωτερικό Ωκεανό, εκεί όπου ο Ήλιος δύει.
• Το Χρυσό Κύπελλο του Ηλίου: Ο μύθος αναφέρει ότι ο Ήλιος έδωσε στον Ηρακλή ένα χρυσό σκεύος (δέπας/πλοίο) για να διασχίσει τον Ωκεανό.
Ερευνητές της αρχαίας ναυσιπλοΐας (όπως η Henriette Mertz στο πρωτοποριακό έργο της The Wine Dark Sea, αλλά και ο Ιωάννης Πασάς) έχουν τεκμηριώσει ότι η περιγραφή αυτή αντιστοιχεί στη χρήση των ωκεάνιων θαλάσσιων ρευμάτων (όπως το Ρεύμα του Κόλπου), τα οποία οδηγούν με ασφάλεια τα πλοία από την Ευρώπη στις ακτές της Αμερικής και πίσω!
• Ίχνη και Μύθοι στην Αμερικανική Ήπειρο: Η επίμονη παράδοση των προκολομβιανών λαών για τον λευκό, γενειοφόρο διδάσκαλο που ήρθε από την ανατολική θάλασσα με σύμβολα τον σταυρό και τον διπλό πέλεκυ, δίδαξε τους νόμους, τα γράμματα και την καλλιέργεια, και υποσχέθηκε να επιστρέψει, απηχεί τις αρχαίες αυτές αποστολές των Ηρακλειδών.
ΜΕΡΟΣ Δ’: Ο Μέγας Αλέξανδρος: Ο Τέταρτος Κρίκος της Αλυσίδας
Όταν κατανοήσει κανείς αυτή τη βαθιά προϊστορική διαδοχή, ολόκληρη η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου αποκτά μια εντελώς διαφορετική, μεταφυσική και ιστορική διάσταση. Ο Αλέξανδρος δεν ήταν ένας τυχοδιώκτης κατακτητής που παρασύρθηκε από μεγαλομανία στα βάθη της Ασίας. Ήταν ένας βασιλιάς μυημένος στα Αριστοτελικά, τα Ορφικά και τα Καβείρια Μυστήρια, πλήρως ενήμερος για το γενεαλογικό του δέντρο:
• Ως Αργεάδης, καταγόταν απευθείας από τον Ηρακλή.
• Μέσω της μητέρας του Ολυμπιάδας (των Αιακιδών), συνδεόταν με τις αρχαίες ιερές γραμμές που τιμούσαν τον Διόνυσο.
Όταν ο Αλέξανδρος βάδιζε προς την Ινδία, δεν βάδιζε σε άγνωστη γη:
• Στην πόλη Νύσα της Ινδίας, οι κάτοικοι βγήκαν να τον προϋπαντήσουν όχι ως εχθρό, αλλά ως αδελφό. Του έδειξαν τον ιερό κισσό που φύτρωνε στο βουνό Μηρός, ένα φυτό που δεν υπήρχε πουθενά αλλού στην Ινδία παρά μόνο στην Ελλάδα, αποδεικνύοντας ότι ο τόπος τους είχε ιδρυθεί από τον πρώτο Διόνυσο.
• Στην απόκρημνη Άορνο Πέτρα, ο Αλέξανδρος επέμεινε να την κυριεύσει ακριβώς επειδή η τοπική παράδοση έλεγε ότι ούτε ο ίδιος ο Ηρακλής (που είχε έρθει μετά τον Διόνυσο) δεν είχε καταφέρει να την εκπορθήσει στα αρχαία χρόνια. Ήθελε να αναμετρηθεί με τα κατορθώματα των θεϊκών προγόνων του.
• Στον ποταμό Ύφαση, όταν αναγκάστηκε να σταματήσει, έχτισε δώδεκα γιγάντιους βωμούς αφιερωμένους στους Ολύμπιους θεούς, στήνοντας τα νέα όρια του πολιτισμού, ακριβώς όπως είχαν στήσει τις στήλες τους ο Διόνυσος και, αργότερα, ο Ηρακλής χιλιάδες χρόνια πριν.
Ο Αλέξανδρος ήταν ο τέταρτος μεγάλος κρίκος αυτής της αλυσίδας. Δεν κατέκτησε έναν ξένο κόσμο αλλά επανένωσε τις διασκορπισμένες, αρχέγονες κοιτίδες του πολιτισμού που είχαν θεμελιώσει οι προπάτορές του.
Συμπέρασμα: Η Ολιστική Επιστροφή της Μνήμης
Η ιστορία δεν είναι γραμμική, ούτε αρχίζει με το επίσημο αφήγημα των πρόσφατων αιώνων. Είναι κυκλική, μεγαλειώδης και βαθιά πνευματική. Όταν ξεκαθαρίζουμε αυτά τα δεδομένα στο μυαλό μας, το παρελθόν παύει να είναι μια παράθεση αποσπασματικών παραμυθιών. Γίνεται ένας ζωντανός, παγκόσμιος χάρτης:
• Ο 1ος Διόνυσος (Προκατακλυσμιαίος): Ο πρώτος και ειρηνικός εκπολιτιστής της Ασίας και της Ινδίας, ο ιδρυτής της Νύσας, ο δάσκαλος της αμπέλου και της κοινωνικής δικαιοσύνης χωρίς δούλους.
• Ο 2ος Διόνυσος (Ζαγρεύς): Ο θεμελιωτής των Κρητικών και Ελευσινίων Μυστηρίων, ο εφευρέτης του αρότρου και της οργανωμένης γεωργίας.
• Ο 3ος Διόνυσος (Θηβαίος): Ο στρατηλάτης που απώθησε τους εισβολείς στην Πενταποταμία (Punjab) και καθιέρωσε τις μεγάλες τέχνες και το θέατρο.
• Οι Αρχέγονοι Ηρακλείς: Οι κοσμικοί γεωδαίτες και θαλασσοπόροι που εμφανίστηκαν στην Ινδία γενεές μετά τον Διόνυσο, για να καθαρίσουν τη γη και να ιδρύσουν τις πρώτες πανάρχαιες δυναστείες (όπως η Παλίμβοθρα).
• Ο Ηρακλής του Ατλαντικού: Ο υπερωκεάνιος εξερευνητής που πέρασε τις Στήλες και οδήγησε τους απογόνους του μέχρι τη «Μεγάλη Ήπειρο» της Αμερικής.
• Ο Μέγας Αλέξανδρος: Ο μυημένος ηγέτης που έκλεισε τον κύκλο, βαδίζοντας στα ίχνη των προπατόρων του (πρώτα του Διονύσου και μετά του Ηρακλή) με απόλυτη επίγνωση του χρέους του.
Οι προπάτορές μας ταξίδεψαν, εκπολίτισαν, πολέμησαν για το φως και άφησαν ανεξίτηλα ίχνη από τις όχθες του Γάγγη μέχρι τις ακτές της Αμερικής. Το δικό μας χρέος σήμερα είναι να αποκαταστήσουμε αυτή τη μνήμη στην ολότητά της: με καθαρή σκέψη, βαθιά γνώση των αρχαίων κειμένων και απόλυτη επίγνωση της αδιάσπαστης συνέχειας της ιστορίας.
Διονυσία Κλαρινετατζή
Συγγραφέας άρθρου
[© Διονυσία Κλαρνετατζή – Σχολή Αειζωίας. Επιτρέπεται ελευθερα η αναδημοσίευση απευθειας απο το χρονολογιό μου… Παρακαλώ για copy-paste του αρθρου μόνο με πλήρη αναφορά της πηγής και ενεργό σύνδεσμο της Σχολής Αειζωίας, προς αποφυγή σύγχυσης, παρερμηνείας ή παρεξηγήσεων
]
ΔΙΕΥΚΡΙΝΗΣΗ
Το περιεχόμενο αυτής της σελίδας αποτελεί προϊόν Εναλλακτικής Ιστοριογραφίας, Γεωμυθολογίας και Διεπιστημονικής Αναζήτησης. Βασίζεται στη συγκριτική μελέτη πρωτογενών πηγών και ανεξάρτητων ερευνητών, φωτίζοντας πτυχές που το ακαδημαϊκό κατεστημένο αποσιωπά ή αγνοεί. Γνωρίζουμε ήδη ότι η συμβατική επιστήμη απορρίπτει αυτές τις ερμηνείες. Συνεπώς, κάθε προσπάθεια αντίκρουσης με συμβατικά επιχειρήματα είναι περιττή, καθώς εκκινούμε από διαφορετική φιλοσοφική αφετηρία. Η σελίδα αυτή δεν διεκδικεί το μονοπώλιο της απόλυτης αλήθειας, ούτε επιβάλλει δογματικά κανένα συμπέρασμα. Η ιστορική έρευνα είναι μια ζωντανή, εξελισσόμενη διαδικασία και κανένας φορέας ή άτομο δεν κατέχει τη γνώση ολόκληρη. Αν δεν συμφωνείτε με αυτή την προσέγγιση, μπορείτε απλώς να προσπεράσετε και να σκρολάρετε παρακάτω. Η Αληθινή Γνώση ελευθερώνει τον Άνθρωπο και δεν τον κάνει ποτέ δογματικό και απόλυτο.
